Bij de inleiding op deze maandelijkse rubriek heb ik aangegeven dat ik naast terminologie, modeontwerpers en andere belangrijke onderwerpen binnen de modegeschiedenis ook de achtergrond van huidige trends zou schetsen. De geschiedenis van een trend beschrijven lijkt enigszins paradoxaal omdat het woord ‘trend’ iets vluchtigs impliceert en je in feite probeert iets tijdelijks in een historische context te plaatsen. Toch heeft een aantal eeuwen modegeschiedenis voldoende aanknopingspunten geleverd om deze trends in een breder verband te kunnen beoordelen en zo meer te kunnen zeggen over de herkomst hiervan. Soms heeft een trend een historisch kader nodig om begrip te kweken bij en geaccepteerd te worden door de massa, een andere keer is het meegaan met een trend meer een kwestie van persoonlijke voorkeur of juist een combinatie van die twee. Deze maand behandel ik een trend die regelmatig bekritiseerd wordt, maar desondanks een persoonlijke favoriet is: het gebruik van neonkleur in de mode.
Ik ben opgegroeid in de jaren ’80 en ’90 van de twintigste eeuw. En ook al vinden de meeste mensen de overgang van deze twee decennia het toppunt van wansmaak: ik vond het geweldig. Deze periode was weliswaar esthetisch gezien niet altijd even stijlvol, maar het was een vrolijke, felgekleurde boel en er was veel ruimte voor creativiteit en een persoonlijke invulling op het gebied van kleding en make-up. Waarschijnlijk is deze mogelijkheid tot zelfexpressie ook direct de reden waarom sommige mensen deze periode liever vergeten…
De geschiedenis van Neon
Voor de herkomst van het gebruik van neonkleur in kleding moeten we teruggaan naar 1898. Dit is het jaar waarin de Schotse scheikundige William Ramsay, samen met zijn Engelse collega Morris W. Travers de geschiedenis in zal gaan als ontdekker van de edelgassen waaronder helium, xenon en krypton. Zij doen deze uitvinding tijdens een onderzoek naar de liquificatie van lucht, waarna ze deze vloeistof verwarmen en hieruit verschillende gassen isoleren. Onder deze gassen bevindt zich ook een gas dat ze neon, naar het Griekse woord voor ‘nieuw(e)’, noemen. Deze verschillende elementen vormen samen een onderdeel van het Periodiek Systeem en deze ontdekking zorgde ervoor dat Ramsay in 1904 wordt onderscheiden met de Nobelprijs voor de Scheikunde.
Voortbordurend op de uitvinding van zijn Europese collega’s, experimenteert de Franse ingenieur en chemicus George Claude ook met het vloeibaar maken van lucht en ontdekt dat wanneer hij elektrische golven door neon geleidt, dit gas als lichtbron kan fungeren. De roodoranje kleur die bij dit procedé ontstaat, vangt hij in 1910 in een glazen buis en daarmee is de eerste neonlichtbron een feit. Door elektronische golven door andere edelgassen te sturen is er de mogelijkheid om andere kleuren dan rood te verkrijgen. Zo zorgt helium voor geel, argon voor blauw, krypton voor bleekpaars en xenon voor helderpaars. Door deze kleuren vervolgens te combineren met elkaar of andere gassen, kunnen er secundaire kleuren (mengkleuren) gecreëerd worden. Het duurt echter nog eens zo’n tien jaar om de juiste samenstelling en een veilige constructie voor deze lichtbron te vinden, zodat Ramsey er patent op kan aanvragen.
?Neon werd sinds zijn ontdekking in eerste instantie voornamelijk toegepast als lichtbron voor het gebruik van commerciële doeleinden. Daarna fungeerde het effect van neon in de beeldende kunst ook als inspiratiebron. Pop Art-kunstenaar Andy Warhol liet zich bijvoorbeeld inspireren door het opvallende effect van dit licht voor de diverse reeksen zeefdrukken die hij in de jaren ’60 van de twintigste eeuw maakte. Kunstenaars als Keith Haring, Dan Flavin en Bruce Nauman gingen een stapje verder en ontdeden het neonlicht voor een groot deel van zijn reclamefunctie, door het te gebruiken in hun kunstinstallaties.
Het gebruik van neon in kleding
In de toepassing van neonkleuren binnen de modegeschiedenis is er een onderscheid te maken tussen functionele en niet-functionele kleding. Op functioneel vlak wordt er gebruik gemaakt van deze kleuren omdat ze de eigenschap hebben om verschillende soorten licht zowel te absorberen als uit te zenden. Bijvoorbeeld voor praktische en veilige kleding voor buitensporten of voor beroepskleding die in het verkeer moet opvallen, denk aan de gele of oranje vesten van politie of wegwerkers. Doordat dergelijke kleuren kortgolvig blauw licht omzetten in kleuren met langere golflengten, lijken ze in reactie met uv-stralen zelf licht te geven. In mist of schemerdonker wordt dit effect nog eens extra versterkt.
In niet-functioneel gebruik in kleding zijn vooral de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw het hoogtepunt geweest van de toepassing van neonkleuren, bijvoorbeeld in de op sport geïnspireerde vrijetijdskleding en binnen de kledingstijlen van verschillende subculturen. Voorbeelden van deze subculturen zijn onder anderen de (ska)punkers van de jaren ’80 (denk aan de neonroze met -groene SKUNK albumhoes van Doe Maar), de psychedelische tie dye T-shirts van de neo-hippies of de cluboutfits van de ravers in de eerste helft van de jaren negentig.
Neo-neon
Nudes en poederachtige pasteltinten vormen een mooi kleurenpalet voor de lente en neon is daar in mijn visie een goede zomerse reactie op. In de loop van het huidige millennium is neon als modetrend weer af en aan te zien geweest op de catwalkshows, maar het heeft niet meer een dergelijk groot publiek bereikt als in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw. Tot voorkort dan. Want na collecties van merken als Louis Vuitton, Michael Kors, Versace en Christopher Kane, die alweer even gebruik maakten van fluorescerende kleuren in hun ontwerpen, zal deze zomer waarschijnlijk ook het grote publiek zich laten verleiden door deze trend. Inmiddels hangt er in elke winkel, van confectie tot couture, een aanzienlijke selectie neonkleding. Mijn favoriet: de Trend-collectie van de Hennes&Mauritz, waar naast het standaard roze, oranje, groen en geel, ook het minder gangbare paars en blauw aan de neonkleuren zijn toegevoegd. Bovendien worden deze kleuren toegepast in een bijzondere snit of uitgevoerd in transparante stoffen, waardoor neon met recht een vernieuwde interpretatie is van een terugkerende trend, in tegenstelling tot een letterlijke kopie uit de hoogtijdagen van de vorige eeuw. Ook al is neon dus geen nieuwe trend meer, afgelopen seizoen was de show van Blumarine een fluorescerend hoogtepunt waarbij het neonwerk van Andy Warhol inmiddels zelf als inspiratiebron diende.
Tot slot een aantal tips voor het dragen van neon:
- Niet binnen elk professioneel vakgebied krijg je de ruimte om geheel vrij te zijn in de keuze van je kleding. Wil je toch ook op je werk een vleugje neon toevoegen, dan kun je kiezen voor een bescheiden maar krachtig effect door middel van een neonkleurige laptoptas, I-padhoes of agenda.
- Vind je neon te heftig en wil je liever niet te veel aandacht trekken met je kleding, houd het dan subtiel en kies voor een neonkleurig accessoire in plaats van één groot fel vlak, want hoe dan ook: neon valt op, het wordt niet voor niets gebruikt in veiligheidskleding.
- Om het effect van neon af te zwakken en de associatie met ordinair zoveel mogelijk uit de weg te gaan, kies dan voor matte materialen en combineer bijvoorbeeld felgeel of roze met gemêleerd grijs, kaki of wit. Neon combineren met zwart lijkt in eerste instantie een veilige keuze, maar deze combinatie is heeft juist een versterkend effect aangezien de kleuren nog duidelijker contrasteren tegen zwart
- Wees kritisch met het je van top tot teen hullen in een combinatie van teveel verschillende neonkleuren. Tenzij je naar een themafeest gaat natuurlijk. In dat geval: trek alles uit de kast, van zoveel mogelijk contrasterende kleuren, tot neon-beugelelastiekjes in je haar en fluorescerende nagellak.
- Moet je altijd even aan een trend wennen voordat je je erin op je gemak voelt? Begin dan te experimenteren in je sportkleding of op vakantie door middel van je strandkleding. Niemand weet daar hoe je er normaal gesproken uitziet en bovendien steken fluo-kleuren geweldig af bij een gebruinde huid. Een ander perfect moment om te oefenen met neon is het EK. Je moet je dan weliswaar voornamelijk toeleggen op neonoranje, maar deze versie staat bij veel meer mensen een stuk beter dan de ‘fletsere’ variant.